Sa Nuclear Energy Safety Act, nukleyar nga ba'y ligtas?

SA NUCLEAR ENERGY SAFETY ACT, NUKLEYAR NGA BA'Y LIGTAS?

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nagulat ako sa dinaluhan kong Nuclear Energy 101. Sa talakayan kanina, nabatid kong naisabatas na pala ang Republic Act No. 12305 o ang Philippine National Nuclear Energy Safety Act (PhilAtom Law) na nilagdaan nitong Setyembre 2025. Nilikha nito ang Philippine Atomic Energy Regulatory Authority (PhilAtom).

Ang tanong nga, paano naging safe ang nuclear energy? Saan ilalagak ang mga nuclear waste? Bakit kaybilis maisabatas ng RA 12305? Dahil ba sinabi ni Rep. Mark Cojuangco kay BBM na proyekto ni Marcos Sr. ang nukleyar kaya dapat itong iprayoridad?

Dumating ako sa venue ng bandang alauna ng hapon, at dumalo roon ang maraming environmental advocates. Batid naman nating maraming environmentalist ang tutol sa enerhiyang nukleyar.

Lalo na kung titingnan at susuriin ang mga nangyari sa Chernobyl sa Russia, sa Three Mile Island sa US, at sa Fukushima sa Japan. Dalawang ekspertong makakalikasan ang naging tagapagsalita. Ito'y sina Dr. Toby Dayrit, Professor Emeritus mula sa Ateneo de Manila University College of Science, at si Charles Diaz, Senior Data Analyst mula sa Institute for Climate and Sustainable Cities (ICSC). Nagbigay rin ng ilang punto si Dra. Nina Galang ng Green Convergence, at ang iba pang mga dumalo.

Isa sa mga sinabi nila ang nakapukaw sa aking atensyon. May nukleyar ang ibang bansa dahil maraming wala sa kanila, na nasa bansa natin, tulad ng solar energy, wind mill, hydropower plant, geothermal plant, tidal current energy, at iba pa. Napakaraming opsyon ng Pilipinas para sa kuryente tulad ng renewable energy. Subalit nais pa rin nito ang magkaroon ng enerhiyang nukleyar sa bansa.

Bakit kailangan pang buhayin ang patay (BNPP)? Kasi naroon pa raw ang bangkay (gusaling planta) at hindi pa naaagnas.

Tila paurong ang ating bansa, imbes na pasulong, sa usaping kalikasan. Ito'y dahil na rin marahil sa kikitain ng mga nagsusulong ng enerhiyang nukleyar kaysa kabutihan ng mamamayan, lalo na ng mahihirap. Pag kapitalismo talaga ang umiral, sisirain nito ang kalikasan kahit pa mamatay ang mamamayan. Wala silang pakialam dahil wala namang puso ang kapitalismo kundi ang tutubuin.

Dagdag pa, ang mga nuclear waste ay toksiko sa loob ng mahigit 100,000 taon, ayon sa saliksik. Paano natin maiimbak ang mga nakalalasong basurang iyon sa paraang ligtas nang ganoon katagal, kasama ang pagsusulat ng mensahe na magbabala sa mga tao upang lumayo sa mga lugar na iyon ng imbakan?

Ang mga negosyante, lalo na ang mga pulitiko, ay walang pakialam sa kapakanan ng mga mahihirap. Sila'y tila walang problema sa paglalagay ng ating perang buwis sa kaban ng mga makapangyarihang kumpanya ng enerhiya upang suportahan ang mga mapanganib na nuclear power plant.

BATAS NA MAPANIRÀ

may bago na namang batas na mapanirà

sa kalikasan at kabuhayan ng madlâ

ang National Nuclear Energy Safety Act

batas bang ito'y sa kalikasan wawasak?

tila baga sa mga nangyaring sakuna

sa Chernobyl, Three Mile Island at Fukushima

sila'y pikit mata sa ngalan ng negosyo

tumubo lang, walang pakialam sa tao

sagad-sagarin ang kapitalismong manhid

na sa kapahamakan tayo binubulid

ligtas daw ang nukleyar, anang bagong batas

ngunit pag nagsakuna'y di talaga ligtas

may alternatibo, renewable energy

unahin ito kung tunay na nagsisilbi

huwag nang magpabola sa trapong hunyangò

na madalas namang pangako'y napapakò

02.18.2026

Pinuntahang dalawang burol sa loob ng tatlong araw

PINUNTAHANG DALAWANG BUROL SA LOOB NG TATLONG ARAW

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Linggo, Pebrero 15, 2026, pinuntahan ko ang burol ng aking tiyahin kaya madaling araw pa lang ay nagbiyahe na ako mula Cubao, Quezon City patungong Nasugbu, Batangas. Nakarating ako roon ng bandang ikapito ng umaga. Ikasampu ng umaga ay bumiyahe na kami patungong bayan ng Calaca.

Dumating kami pasado alas-dose ng tanghali. Matapos misahan sa simbahan ng San Raphael ng alauna ng hapon ay inilibing na ang Tiya katabi ng puntod ng aking ama, ng dalawa pang tiya, at ng aking mamay (lolo) at inang (lola). Si Tiya Oreng ang tumanggap ng tapis sa ikalawang kasal namin ni misis sa katutubong Igorot na ritwal (July 6, 2018). Kinabukasan naman ang ikatlong kasal sa simbahan (July 7, 2018, na itinaon namin sa anibersaryo ng Katipunan).

Martes, Pebrero 17, 2026, pinuntahan ko naman ang burol ng asawa ng aking pinsang buo sa Taytay, Rizal. Umalis ako ng Cubao bandang ikalawa ng hapon at dumating roon ng ikaapat ng hapon. Malaking tulong ang waze upang makarating sa bahay ng namatay na Kuya, at mula highway ay nilakad ko lang dahil ayon sa waze ay 600 meter lang. Hindi na ako nag-tricycle. Inagahan ko ang punta dahil sa maraming gawain at di na makakadalo sa libing ng Huwabes, Pebrero 19.

Walumpu't pitong taong gulang si Tiya Oreng habang pitumpung taong gulang naman si Kuya Francis.

Minsan, pag may patay na lang nagkikita-kita ang magkakamag-anak. Kwentuhan. Minsan, may tagay, pasimple. Ang mahalaga'y ang pagkikita at pagbibigay galang sa namayapang kamag-anak.

KAMATAYAN

sadyang malungkot mawalan ng minamahal

subalit paano tatanggapin ang ganyan?

tulad ni misis na sa akin nang mawalay

ay apatnapu't isang taong gulang lamang

paano tatanggapin? masasagot ko ba?

kung sugat ba nang pagkawala'y naghilom na?

marahil, di ko ito masasagot basta

anila, buhay ay mahiwagang talaga

may mga isinisilang, may namamatay

may nagsasabing ganyan talaga ang buhay

sila'y naroon na sa mapagpalayang kamay

nang sabi'y Dakilang Manggagawa ngang tunay

02.17.2026

Pamimigay ng mga aklat sa Araw ng mga Pusò

BOOK GIVING SA ARAW NG MGA PUSÒ

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Friday the 13th, madaling araw, nang mabasa ko ang ibinahaging patalastas ng Santelmo Publication sa pesbuk, hinggil sa Book Giving sa Quezon City Public Library sa Araw ng mga Pusò, ng ikasiyam ng uamaga. Para rin ang donasyong ito sa mga PDL (Persons Deprived of Liberty) na nasa Quezon City Jail.

Bago mag-ikawalo ng umaga ng Pebrero 14, 2026, ikawalong anibersaryo ng civil wedding namin ni misis sa Tanay, katatapos ko lang ng isang tulâ bilang pag-alala sa namayapa kong asawa, nang mabasa ko muli sa patalastas ng Santelmo ang oras na 9am-10am. Akala ko'y 9am-12nn, mali pala ako. Kaya pandalas akong naligo, nagbihis, kumuha ng mga aklat na ido-donate ko, at naghandâ nang umalis.

Pagkarating ko'y alas-nuwebe y medya na. Nagsimula na ang programa. Naabutan kong namimigay na ng mga aklat si Rio Alma o National Artist Virgilio Almario. Kaya pasimple ko ring ibinigay sa isang staff na naroon ang donasyon kong tiglimang aklat ng mga ginawa kong libreto - ang "Malayang Salin ng mga Tula ng mga Makatang Palestino" at ang "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon."

Nang mag-selfie ako kay Rio Alma, nakangiti siyang sinabi sa akin, "O, Greg!" na ibig sabihin, natatandaan pa niya ako. Pambihirang pagkakataong muli siyang makadaupang palad.  Kaya binigyan ko rin siya ng kopya ng dalawa kong aklat. Naging guro ko siya sa LIRA (Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo) noong Setyembre 2001 hanggang Marso 2002.

Dumalo rin doon ang mga kamag-anak ng mga nakakulong sa QC Jail, mga taga-BJMP (Bureau of Jail Management and Penology), at mga staff ng Santelmo Publications.

Tinawag din ang pangalan ko ng emcee bilang isa sa mga nag-ambag ng aklat. Naisip ko nga, ano bang iiwan ko sa mundo kundi mga kinatha kong kwento't tulâ. Kaya ang mag-ambag sa mga aklatan ng nagawâ kong aklat ay isang marangal na adhikà.

PAG-AMBAG NG AKLAT

kaysarap mag-ambag nitong gawa kong libro

sa tulad ng Quezon City Public Library

at Quezon City Jail, kanina lamang ito

ambag bilang makatang sa bayan nagsilbi

aking inalay ang dalawa kong nagawâ

"Malayang Salin ng mga Tulâ ng mga

Makatang Palestino" at "Tula't Tuligsâ

Laban sa Korapsyon", salamat po talaga

kaysaya kong buong puso nilang tinanggap

ang munti kong librong bunga ng pagsisikap

bagamat pulitikal, ito'y mapaglingap

sa naapi para sa lipunang pangarap

nakapag-selfie na rin sa makatang Rio

Alma, National Artist Virgilio Almario

muli, salamat po sa patalastas ninyo

kaya talagang ako'y nagpuntang totoo

02.14.2026

* mga litrato kuha sa Book Giving sa Quezon City Public Library

Ang aklat ng 34 na kwento ni H. G. Wells

ANG AKLAT NG 34 NA KWENTO NI H. G. WELLS

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Katulad ng manunulat na Pranses na si Jules Verne ay kilala rin ang manunulat na Ingles na si Herbert George Wells sa mundo ng science fiction. Mayroon na ako ng mga aklat ni Verne, tulad ng  Journey to the Center of the Earth, Twenty Thousand Leagues Under the Seas, at Around the World in Eighty Days. Subalit wala pa akong kalipunan ng mga maikling kwento ni Verne.

Kaya nang makita ko ang aklat na The Crystal Egg & Other Stories ni H. G. Wells ay di na ako nagdalawang isip na bilhin iyon sa Book Sale sa Farmers Plaza, kaninang hapon, Pebrero 12, 2026. Bihira ang ganitong pagkakataon. Gayunman, mayroon na ako ng ilang klasikong nobela ni H. G. Wells, tulad ng The Time Machine, at The War of the Worlds. Habang napanood ko naman sa sinehan ang kanyang nobelang The Island of Doctor Moreau, at napanood sa telebisyon ang kanyang The Invisible Man. 

Nabili ko ang nasabing aklat sa halagang P240. Pambili ko sana iyon ng limang kilong bigas na tig-50 ang kilos, subalit hindi ko pinalampas ang pagkakataong bilhin ang aklat. Sanay naman akong mag-fasting, huwag lang palagi.

Umabot din ang aklat ng 480 pahina (30 pahina ang naka-Roman numeral, habang 450 pahina naman ang naka-Hindu Arabic numeral. Ang aklat ay may sukat na 5" x 7.75" at kapal na 1". Naglalaman iyon ng tatlumpu't apat na kwento.

bihira ko lang makita sa mga book store

itong kalipunan ng maiikling kwento

ni H. G. Wells kaya binili ko na ngayon

bago pa mawala't maunahan pa ako

tiyak na marami akong matututunan

sa kanyang sinulat na mga science fiction,

dystopian novel, at social realism man

di dapat palampasin ang pagkakataon

pambili ng bigas, ibinili ng libro

inuna'y aklat, imbes na lamnan ang tiyan

ganyan yata talaga ang mga tulad ko

sanay nang mag-fasting, basta't utak malamnan

nawa ako'y makapagsulat pa talaga

di lang ng mga tulâ kundi ng nobela

02.12.2026