Tatlong beses lang ako nabayaran sa pagsusulat

TATLONG BESES LANG AKO NABAYARAN SA PAGSUSULAT

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Bihira akong mabayaran sa aking isinulat, kaya ang ginagawa ko ay inilalathala ko ang aking mga libreto ng tula at kwento upang mailako sa mga nais bumili. Tama nga marahil sila. Walang pera sa pagsusulat. Lalo na sa tulad kong hindi nagtapos ng kurso sa pagsusulat. Kaya naitatag ko noong 2006 ang Aklatang Obrero Publishing Collective, upang ilathala ang ilan kong akda at saliksik upang kahit paano'y may pagkakitaan ang isang pultaym na tibak na tulad ko. Hanggang ngayong 2026 ay naglalathala pa rin ako ng aking mga libreto ng tula at kwento.

Sa loob ng dalawang dekada (2006-2026) ng paglalathala ng aking mga sinulat, at higit tatlumpung taon na nalathala ang aking mga akda (1993-2026), sa tatlong pagkakataon pa lang talaga nabayaran ang aking mga sinulat.

Una ay noong bandang kalagitnaan ng 1990s nang nasa publikasyong The Featinean pa ako at nasa kolehiyo. May dalawang artikulo akong nalathala sa pahayagang Diyaryo Uno na sabay kong kinuha ang kabayaran na P800. Bale P400 pala ang isang artikulo, na kinuha ko sa kanilang opisina sa tabi ng Mercury Drug sa Roosevelt cor. Quezon Avenue.

Mula sa The Featinean (1993-1997) ay nakapagsulat din ako sa magasing Maypagasa ng grupong Sanlakas (1998-1999), magasing Tambuli (1996-1999) at kalaunan ay pahayagang Obrero (2003-2010) ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP), ang pahayagang Ang Sosyalista (2009, isang isyu) at magasing Ang Masa na inilathala ng Partido Lakas ng Masa (PLM) noong 2011 hanggang 2012 (walong isyu), at ang publikasyong Taliba ng Maralita (2001-2008, 2018-2026) ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) subalit lahat iyan ay boluntaryo at walang bayad. Nag-ambag din ako sa iba pang magasin, tulad ng Blue Collar magazine (1993), isang isyu ng Resurgence ng National Federation of Student Councils (NFSC) noong 1995, at Tambuli ng Dakilang Lahi (pitong isyu noong 2006). Boluntaryo ako sa mga organisasyong sinalihan ko bilang pultaym na tibak, kaya tuloy lang ako sa mga gawain ko noon. Minsan, may alawans na natatanggap bilang tibak. Basta ako'y patuloy lang na nagsusulat, anuman ang paksa, samutsaring isyu ng manggagawa't maralita, habang patuloy na kasangkot ng masa sa rali at pakikibaka.

Ikalawa, at unang beses na nabayaran ako ng tseke ay nang malathala ang aking akdang “Pagsama Ko Sa Lakad Laban Sa Laiban Dam” na natanggap ng Cultural Center of the Philippines (CCP) at nilathala sa ANI 41, na pinamagatang "Paglalakbay: Lakad, Layag, Lipad" noong 2021.

Ikatlo, at ikalawang tanggap ko ng tseke ay mula sa UP Diliman nang isinalin ko ang akdang "Living in Times of Unrest: Bart Pasion and the Philippine Revolution" ni Prof. Ed Tadem, sa aklat na "Pamumuhay sa Panahon ng Ligalig: Si Bart Pasion at ang Rebolusyong Pilipino". Isa ang aklat na isinalin ko na inilunsad sa UP Diliman noong ika-60 aniversaryo ng UP Press na pinamagatang "Pagmayaw" noong Marso 20, 2025.

Iyan lang ang tatlong beses na nabayaran ako sa aking mga sinulat. Una'y dalawang artikulo sa Diyaryo Uno, ikalawa'y isang sanaysay sa ANI 41 ng CCP, at ikatlo'y salin ng buong aklat ni Prof. Ed Tadem.

Ngayon, marami pa akong sulatin at kathang batid kong hindi mababayaran kundi kailangan kong ilako bilang libro upang maibenta at kumita. Sino ba naman ang bibili o magbabayad ng bawat tula o kwento kung hindi naman ito makakain? Kaya patuloy akong sumusubok na magpasa sa mga dyaryo't magasin tulad ng Liwayway. Nagbabakasakali ang isang dukhang manunulat na hindi naman sikat kahit Bituin pa ang apelyido.

Bagamat may bago akong munting negosyong mug press, hindi iyon sapat upang mabuhay. Kailangan kong magsulat at mabuhay upang may maipambayad sa tubig at kuryente, pambili ng sabon panlaba, may maipambili ng pagkain sa araw-araw, may pamasahe papunta sa pulong sa mga pinaglilingkurang samahang madalas din ay boluntaryo, may pamasahe pauwi upang hindi na maglakad lalo't pagod sa maghapong gawain.

Hindi sapat ang tumunganga na lang sa langit o sa pader o sa kisame o sa blangkong papel o sa laptop. Dapat makapagpasa ng akda sa mga pahayagan at magasin at mabayaran ang mga akda.

05.27.2026

Pagdalo sa 'Kalbaryo ng Kawalan ng Katarungan' ng FIND

PAGDALO SA 'KALBARYO NG KAWALAN NG KATARUNGAN' NG FIND

‎Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

‎

‎Umaga ng unang araw ng Abril, dumalo muna ako sa Kalbaryo ng Kawalang Katarungan, isang aktibidad ng FIND (Families of Victims of Involuntary Disappearance) sa Bantayog ng mga Bayani.

‎

‎Nagsimula ang programa ng ikasampu ng umaga, kung saan binasa ang walong pahinang pampleto, na binasa sa harap ng apat na estatwa ng desaparesido na nilikhâ ni National Artist Toym Imao.

‎

‎Matapos ang programa, nagbigay kami ng repleksyon. Doon ay binigkas ko ang isang tulang kinathâ ko, na pinamagatang "Hustisya sa mga Desaparesidos":

‎

‎wala kaming puntod na titirikan ng kandila

‎hanggang ngayon, sa mahal namin ay nangungulila

‎sila'y aktibistang nagsikilos upang lumaya

‎mula sa pagsasamantala ang bayan at dukha

‎

‎inorganisa ang kababaihan, manggagawa

‎magsasaka, kabataang estudyante, ang madla

‎ang guro, manininda, abugado, mangingisda 

‎subalit sila'y dinukot, sinaktan, iwinala

‎

‎hinanap ng pamilya ang kanilang katauhan

‎nagtungo sa mga ospital, presinto, kulungan

‎nagbabakasakaling may bakas silang naiwan

‎sinong saksi, sinong maysala o may kagagawan

‎

‎sa paghahanap sa kanila'y di dapat mabagot

‎sa nangyaring pagkawala, sinong dapat managot 

‎krimen at pangyayaring ganito' y dapat malagot

‎mga naiwang katanungan ay dapat masagot

‎

‎hustisya'y aming sigaw, sa kampo, korte, kalsada

‎saanmang lugar, panawagan namin ay hustisya

‎mga desaparesidos sana'y matagpuan na

‎mga mahal naming iwinala, sana'y makita

‎

‎Matapos iyon ay isinagawa ang kasunod na aktibidad. Binitbit namin ang mga litrato ng mga desaparesido o yaong iwinala sa panahon ng Batas Militar. Ang napunta sa akin ay ang litrato nina Jessica Sales at Rizalina Ilagan. Tumayo kami paikot at binigkas ang mga pangalan sa kwadrong aming tangan, at sabay-sabay kaming sumagot ng 'Presente!'.

‎Matapos iyon ay nagpiktyuran kami sa plakard na ang nakasulat ay "Release Khurram Parvez Now!" na nakalagda ay AFAD (Asian Federation of Involuntary Disappearances). Si Parvez, taga-Kashmir, ang tagapangulo ng AFAD, na ikinulong dahil sa kanyang adbokasya sa karapatang pantao.

‎

‎Natapos ang programa bago mag-alas dose ng tanghali, at kami'y nagsikain na ng inihandang pananghalian. Maraming salamat sa FIND at AFAD!

‎

‎04.01.2026

Panonood ng 'Kababaihan ng Malolos' at 'History of the Underground'

PANONOOD NG 'KABABAIHAN NG MALOLOS' AT 'HISTORY OF THE UNDERGROUND'

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Dalawa ang plano ko ng buong araw. Dumalo sa aktibidad na Kalbaryo ng Maralita ng Partido Lakas ng Masa (PLM). Ikalawa, manood ng mahahalagang dokumentaryong pangkasaysayan, ang 'Kababaihan ng Malolos' sa UP Film Center ng ika-11 ng umaga.

Ikawalo pa lang ng umaga uy umalis na ako ng Bahay upang daluhan ang unang aktibidad ng PLM sa tapat ng PCUP. Ma-trapik at nakarating ako sa PCUP bandang mag-iika-9 ng umaga. Wala sila. Baka nakaalis na. Sakay agad ako ng dyip puntang Quezon City Hall. Dumating ako ng Kalayaan ng ika-9:30. Nag-abang doon, wala pa sila sa tapat ng DHSUD, nag-almusal ng kanin at sitaw sa gilid na karinderya. Bumalik. Dinaanan ang DHSUD at NHA. Wala pa rin. Bandang ika-10:30 ay umalis na ako at naglakad patungong sakayan ng UP. Nakarating sa UP Film Center Videotheque ng 10:45. Tamang-tama.

Pinanood ko ang 'Kababaihan sa Malolos' na siyang alam kong nag-iisang palabas doon. Pinanood ko dahil nais kong mabatid pa ang hinggil sa kanila, bukod sa nilalaman ng liham ni Dr. Jose Rizal na pinamagatang "Sa Mga Kababaihan ng Malolos". Nasa isa't kalahating oras din ito.

Inisip kong abangan sa CHED ang Kalbaryo, subalit nakita kong may isa pang interesting na palabas ng alas-dos. Ang pamagat ay 'History of the Underground' ng ikalawa ng hapon. Kaya nagpasya akong panoorin iyon kaysa abangan ang Kalbaryo sa pagdaan nito sa CHED na di ko batid kung anong oras. Nag-aalangan akong pumunta. Dahil nga yaong naunang nakaiskedyul ay walang dumating.

Ikalawa kong pinanood ang "History of the Underground" kung saan ilan sa mga nakapanayam ay sina Joma Sison, Dodong Nemenzo, Princess Nemenzo, Ed Dela Torre, at marami pang iba, hinggil sa pagkakatayo ng isang rebolusyonaryong partido noong 1968. Dalawa't kalahating oras din ito. Pumasok ako ng alas-dos at nanood, at lumabas ng alas-singko, dahil matapos ang palabas ay nakipagtalakayan pa sa audience ang direktor na si Sari Dalena.

Napanood ko ang pagsisimula ng Sari Dalena Retrospective sa buong Marso, ang "Memoirs of a Forgotten War" at ang "Cinemartyrs". At itong huli kong dalawang napanood ay ito ngang "Kababaihan sa Malolos" at ang "History of the Underground".

kaysarap manood ng paksang kasaysayan

na marami'y di mo nabasa sa aklatan

o kung nabasa man, detalye'y kaliitan

kaya di mo manamnam at di nasarapan

ngunit sa dalawang nasabing pelikula

ay magkakainteres ka pagkat maganda

kaya mga ito'y sinadya ko talaga

upang masaksihan at ako'y matuto pa

03.30.2026

Ang sepulturero sa pelikulang "Hindi pa tapos ang laban" ni FPJ

ANG SEPULTURERO SA PELIKULANG "HINDI PA TAPOS ANG LABAN" NI FPJ

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isa ang karakter na Carding Villamar ni Fernando Poe Jr. sa tumatak sa akin. Ilang beses na binabanggit ang Villamar sa pelikulang "Hindi pa tapos ang laban" dahil iyon ang bukambibig ng mga kontrabida.

Malaki kasi ang tama sa akin ng Villamar ni FPJ dahil Villaram ang gitnang apelyido ko. Villamar at Villaram. Si FPJ at ako si GBJ.

Ang isa pa'y ang Valderama sa pelikulang "Kapag Puno na ang Salop" ni FPJ. Si Eddie Garcia ang Judge Valderama habang si FPJ si Sarhento Guerrero na Hepe ng kapulisan sa bayan ng Buenavista. Villaram, tunog Valderama.

Hindi ko maikukwento ang buo o bawat eksena. Subalit batid ng mga mahilig sa mga pelikula ni FPJ ang ganda ng mga kwento ng bawat pelikula niya, tulad nitong "Hindi pa tapos ang laban."

Dalawang linggo ang nakararaan ay napanood ko ang pelikulang "Ekstra" ni Vilma Santos sa Metropolitan Theater sa Maynila, hapon, habang umaga ay nasa eksibit ako ni National Artist Kidlat Tahimik. Sa pelikulang "Ekstra" ay binigyang halaga ang papel ng mga ekstra sa pelikula. Matapos ang panonood ay may talk back session with Vilma Santos at mga direktor at artista. Tinalakay nila ang kalagayan ng mga ekstra sa pelikula at nabanggit din ang batas na Eddie Garcia Law upang protektahan ang mga ekstra sa pelikula.

Dahil doon, naisipan kong talakayin ang papel ng isang ekstra sa pelikula ni FPJ na "Hindi pa tapos ang laban." Si FPJ ang bidang si Carding Villamar, si Berting Labra si Vicente, si Kongresman Dollente si Johnny Delgado, at sina Paquito Diaz at iba pang kontrabida. Ang ekstra ay si Mang Ambo. Mahaba rin at mahalaga ang kanyang papel bilang sepulturero at mahaba ang ibinigay sa kanyang papel dito.

Bigyang pugay natin ang papel ng mga ekstra, lalo na't kailangan sa pelikula.

Nang magtago si Tonyong Kuba (Dick Israel) sa bahay ng mga Villamar dahil tinatakasan ang mga pulis sa pangunguna ni Hepe (Ruel Vernal). Nang makaalis ang mga pulis, lumabas si Tonyong Kuba at sinabi niya kay Carding Villamar: "May tama sa likod ang kapatid mo. May tama sa likod ang kapatid mo."

Ang kuya ni Carding Villamar ay isang kalabang pulitiko ni Kongresman Dollente. At siya'y namatay sa unang bahagi ng pelikula. Dahil sa sinabi ng kuba ay nagtungo sina Carding at Vicente sa sementeryo at tinungkab ang puntod. Tingnan natin ang dalawang eksena hinggil sa sepulturero.

UNANG EKSENA:

Carding Vilamar: "Mang Ambo, kailangan ko ang tulong ninyo. Maaaring isa ka sa naghawak ng bangkay ng aking kapatid. Ang gusto kong malaman kung sinong mga tao ang nagdala sa kanya dito?"

Mang Ambo: "Vicente, di ako ang humawak sa bangkay ni Pepe."

Carding Villamar: "Kung hindi ikaw, sino ang naririto nang mamatay ang aking kapatid?"

Mang Ambo: "Ewan ko. Nandoon ako sa Baryo Makiling. Nag-anak ako sa binyag. Nag-iinuman kami ng kumpare ko n'ung barilin si Pepe."

Sa galit ay biglang hinablot ni Carding si Mang Ambo at isinalya sa dingding ng sementeryo.

Carding Villamar: "Paano mo nalamang nabaril ang kapatid ko?"

Mang Ambo: "Hindi ko po alam. Hindi ko po alam."

Vicente: "Ambo, Ambo. Nadulas na rin lamang ang dila mo, magsabi ka na ng totoo. Baka ikaw ang ipasok ko sa kabaong."

Mang Ambo: "Carding, Carding. Maawa ka sa akin. Papatayin ako ni Hepe."

Saka binitiwan ni Carding si Mang Ambo. 

Vicente: "Konting lamig, Carding. Pulis ang kalaban."

IKALAWANG EKSENA

Kararating lang ni Kongresman Dollente. Matapos ang pakikipag-usap kay Paquito Diaz, nagtungo na si Kongresman sa rest house dahil hinihintay siya ni Hepe.

Magkatabing nakaupo sina Hepe at si Mang Ambo.

Kongresman Dollente: "Maliban doon, ah, meron pa bang naitanong?"

Mang Ambo: "Wala na po. Si Hepe lang po ang nabanggit ko." (sabay lingon kay Hepe) Natakot po ako."

Kongresman: "Wala kang dapat ikatakot. Aayusin natin iyan." (Umupo si Kongresman sa tabi ni Mang Ambo at inakbayan siya.) Bukod sa tinutuluyan mo, wala ka bang ibang kamag-anak?"

Mang Ambo: "Wala po."

Kongresman: "Sa ibang lugar kaya? Sa Maynila?"

Mang Ambo: "Wala rin po."

Kongresman: "Kung ganoon, nag-iisa ka na lang."

Mang Ambo: "Opo."

Kongresman: "Huwag kang mag-alala, Mang Ambo. Ako ang bahala sa iyo." (sabay lingon sa isang tauhan niya) "Isko."

Isko: "Sir."

Kongresman: "Ihatid mo si Ambo, ha. Huwag mong pababayaan."

Mang Ambo: "Maraming salamat po, Kongresman."

Kongresman: "Walang anuman."

Mang Ambo: "Maraming salamat din po, Hepe."

Isko: "Mang Ambo, tayo na."

Mang Ambo: "Tutuloy na ho ako, Kongresman."

Inakbayam naman ni Isko si Mang Ambo, at lumingon si Isko kay Kongresman. Iminwestra naman ni Kongresman ang kanyang hintuturo sa kanyang leeg pababa, na nangangahulugang patayin si Mang Ambo.

Paguito: "Tungkol kay Villamar, pagtatagalin pa ba natin? Ngayong alam na niya ang nangyari sa kanyang kapatid. Tapusin na natin."

Kongresman: "Pag-aralan muna natin ang isda bago natin hulihin. Pag pumalag, saka natin limasin."

ANG MGA EKSTRA

bigyang pagpupugay natin ang mga ekstra

sa pelikula, pagkat kailangan sila

kung wala sila'y walang kwento, walang kwenta

kuba, dancer, sepulturero, simpleng masa

napakahalaga ng papel maliit man

pagkat nabubuo ang kwento't kasaysayan

dapat ngang may ekstra o talent na gagampan

upang istorya'y umikot sa kabuuan

Kuba: "May tama sa likod ang kapatid mo."

pinabatid sa bida kung anong totoo.

si Mang Ambo: "Si Hepe lang ang nabanggit ko."

tapos ay pinatay na ang sepulturero

sa bawat ekstra sa pelikula, salamat

isa man ang eksena, papel n'yo'y kaybigat

at kung wala kayo'y di ko madadaiumat

ang pelikula at kwentong isiniwalat

03.23.2026