Pagdalo sa Meet and Greet with National Artist Kidlat Tahimik

‎PAGDALO SA MEET AND GREET WITH NATIONAL ARTIST KIDLAT TAHIMIK

‎Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

‎

‎Nakadalo ako kaninang umaga sa Meet and Greet with KIDLAT Tahimik sa 2nd flr ng Metropolitan Theater (MET) at nagtungo rin sa kanyang exhibit sa ground flr ng MET. Binigyan ko siya ng tatlong aklat ko ng tulâ at salin, nagpa-autograph na rin sa kanya, at nag=selfie na rin sa kanya.

Dumating ako roon ng ikasampu ng umaga, at nag-umpisa na sila. Buti na lang at nakahabol ako. Tinalakay muna ng isang emcee ang kasaysayan ng MET. Kailan ito nagsimula? Sino ang mga iskultor? Ano ang mga batas hinggil sa MET? Kailan itinalagang pambansang tanghalan ang MET? Nang magtanong ang emcee kung may gustong magtanong, nagtaas ako ng kamay. Tanong ko ay ang tungkol sa dalawang iskultura o lilok sa magkabilang gilid ng hagdan sa bungad ng MET, at sinabi niyang sina Adan at Eba.

Matapos iyon ay nagtungo na kami sa ikalawang palapag ng MET, at doon ay nagtalakay si National Artist for Film Kidlat Tahimik hinggil sa kanyang ginagawang mga pangkasaysayang pelikula, tulad ng ipinalabas kaninang short film na pinamagatang "Memories of Overdevelopment: A Film on Progress" na hinggil kay Enrique de Malacca, isang katutubo. Para bang nais palabasin dito na hindi si Magellan ang unang nag-circumnavigate o nakaikot sa buong mundo dahil napatay siya ni Lapulapu kundi si Enrique mula sa Malacca.

Matapos ang may tatlumpung minutong palabas ay nagkaroon ng munting drama monologue si Kidlat Tahimik. Siya pala'y isang Buddhist kaya siya'y maikli ang buhok. Tinalakay rin niya ang ating katutubong konsepto ng kapwa. Lalo na ang kapwa psychology. Ibinilin niyang kung gagawa tayo ng pelikula ay hindi tayo dapat may agiw ng Hollywood sa ating kaisipan, kundi lingunin natin ang ating kasaysayan at ang ating mga kapatid na katutubo.

Nasa kalahating oras din iyon, at alas-onse ng umaga ay bumaba na kami at nagtungo sa exhibit ni Kidlat Tahimik. Malaking bulwagan iyon at puno ng kanyang mga ginawa, tulad ng lilok at pinta. Kinunan ng litrato ang ilang niyang gawa at pumila upang magpapirma kay Kidlat Tahimik at mag-selfie sa kanya.

Binigyan ko siya ng aking tatlong aklat, ang "Malayang Salin ng mga Tula ng mga Makatang Palestino", "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon", at "Tula't Panawagan Para sa Hustisyang Panlipunan". Maganda naman ang kanyang isinulat sa aking munting kwaderno: 

"Kay Bituin, 

Sana ang Indio Genius palagi nasa tula mo. 

Kidlat Tahimik."

Isang makabagbag damdaming sinulat ng ating National Artist hinggil sa aking pagtula. Ang payo niyang iyon ay tagos sa aking puso't isipan.

‎

Alas-dose kinse na ako nakalabas doon at kumain sa turo-turo bago bumalik ng ala-una sa MET upang manood naman ng pelikulang Ekstra na pinagbidahan ni Vilma Santos.

KAY KIDLAT TAHIMIK

tulad ka ng kidlat na tatahi-tahimik

ngunit bituin kang sa sining natititik

ang mga likhang obra mo'y nakasasabik

kayâ sa balikat mo'y may mahinang tapik

isa kang inspirasyon sa maraming tao

sa tulad kong makatang dukha ma'y totoo

ang konsepto ng kapwa'y pinaliwanag mo

na ito'y umugit sa pagka-Pilipino

salamat sa payo mo sa aking pagtulâ

na ang Indio Genius ay lumitaw sa akdâ

susundin ko iyon sa pagtula't pagtudlâ

nang aking mga tula'y basahin ng madlâ

O, Kidlat Tahimik, sa iyo'y nagpupugay

ang naritong taguri'y makatâ ng lumbay

ang ipinayo mo'y isasapusong tunay

upang makata'y maging makatâ ng búhay

03.15.2026

Parang gerilya akong nagbenta ng aklat sa Philippine Book Festival 2026

PARANG GERILYA AKONG NAGBENTA NG AKLAT SA PHILIPPINE BOOK FESTIVAL 2026

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nakadalawang araw din ako sa apat na araw na Philippine Book Festival 2026, kahapon at ngayon (Marso 13-14) sa SM Megamall. Taon-taon basta may pagkakataon ay sasaglit ako sa anumang book festival, tulad nitong Philippine Book Festival (PBF) at Manila International Book Festival (MIBF) tuwing Setyembre. Sa Buwan ng Sining nitong Pebrero ay nakapagbenta rin ako sa ilang aktibidad.

Salamat at nakabenta rin ng tigatlo kong aklat doon sa ilang mga kakilala at kaibigang manunulat, kina Albert Banico ng 8Letters Publication at awtor ng librong "Ang Paghahanap kay Tapat", Edzel ng San Anselmo Publications, Jason ng Teachers Dignity Coalition (TDC) at may kasamang mga estudyante niya, at Joebert ng Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo (LIRA). Ang tatlo kong libreto'y ang "Malayang Salin ng mga Tula ng mga Makatang Palestino", "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon", at "Tula't Panawagan Para sa Hustisyang Panlipunan". Pawang paksang pulitikal man ang mga nasabing aklat ay kinatha kong may sining ang mga paksa pagkat pawang mga tula.

Ang napagbentahan ko, imbes maipon, ay naibili ko ng mga klasikong aklat na mumurahin subalit kaygandang basahin, tulad ng "Suplungan ng mga Hayop" ng naging "Hari ng Balagtasan" na si Emilio Mar. Antonio, P100, 98 pahina; "Kalmot ng Pusa sa Tagiliran" na kalipunan ng mga tula ni Jim Pascual San Agustin, P100, 126 pahina; "Tatlong Kaisang Puso" ni Lakangiting Garcia, P50, 112 pahina; "Tilamsik ng Panitik" ni Rustica Carpio, P50, 170 pahina; "The Negating Fire and the Affirming Flame: American and Filipino Novels on the Pacific War" ni Elena P. Polo, P50, 164 pahina, at "Imagination's Way" ni National Artist for Literature Gemino H. Abad, P50, 128 pahina. 

Sabi ko nga sa sarili ko, ang ipangkakain ko na lang ay ibinili ko pa ng aklat. Subalit ganyan yata talaga ako, eh.

Pangarap kong magkapwesto rin sa ganoong mga festival ang matagal ko nang itinayong Aklatang Obrero Publishing Collective na humigit-kumulang dalawang dekada nang umiiral at siyang naglathala ng aking mga aklat mula pa noon. Para tuloy akong gerilya sa pagbebenta ng aklat. Walang pwesto subalit umaasang makabenta ng libro. Mabuti't may mga kaibigan tayong mahilig din sa aklat at panitikan at bumili ng tatlo kong librero. Sa kanila, maraming salamat!

SALAMAT, MGA KAIBIGAN SA PANITIKAN

‎

salamat sa mga katoto't kakilala

‎at sa Philippine Book Festival nakabenta 

‎ng tatlong klase ng aking libretong dala

‎hinggil sa Palestine, Korapsyon, at Hustisya

‎

‎ang nangyaring ito'y di ko malilimutan

at bihirang maganap sa buhay ang ganyan

‎nagkita lang ng kakilala't kaibigan

sa book festival at sila na'y nabentahan

tila ba pinagtiyap ng pagkakataon

nang magkita kami sa ganitong panahon

mga mahilig sa aklat ay nagkatipon

awtor, makata at guro'y nagsama ngayon

ang ibinenta ko'y mga isyung pangmadla

pawang kalagayan ng api't mga dukha

lipunang makatao'y itayo't malikha

nang masa'y tamasahin ang nasang ginhawa

03.14.2026

Dalawang sine hinggil sa Philippine-American War

DALAWANG SINE HINGGIL SA PHILIPPINE-AMERICAN WAR

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Kahapon, Marso 6, 2026, ay napanood ko ang dalawang dokumentaryo / pelikula hinggil sa Digmaang Pilipino-Amerikano, lalo na ang Bud Dajo massacre. Talagang inabangan ko ito. Ang dalawang ito'y ang Memoirs of a Forgotten War, at ang Cinemartyrs. Ang direktor ay si Sari Dalena. Nabanggit na ika-120 anibersaryo ng Bud Dajo massacre ng araw na iyon.

Mula sa isang presscon na pinamagatang "Defending the Defenders" na hinggil sa karapatang pantao, ay agad kong hinabol ang nasabing historical dokyu. Alas-kwatro ang simulâ kayâ alas-tres pa lang ay umalis na ako sa 1-4pm na presscon. Marahil, naisip ng ilang kasama, bakit kaya ako nagmamadaling umalis? Tantiya ko kasi, kahit malapit lang, ay baka maleyt ako dahil sa trapik.

Dumating ako sa Cine Adarna ng ika-4:10 ng hapon. Naabutan ko pa ang pamagat na War. Di na ako dyuminggel at naghanap na ng mauupuan sa madilim na sinehan. Nagsimula ang Memoirs of a Forgotten War sa pagtalakay ng isang banyagang ang tinig ay babae. Sinalaysay ang ilang pangyayaring naganap noong Philippine-American War sa Ilocos at sa Patikul.

Naging matingkad sa akin ang paglusob ng pulutong ng kababaihan sa mga sundalong Amerikano sa isang labanan. Patay silang lahat, pati ang lider nilang animo'y Kristo ang kaanyuan.

Libre o Free Admission ang Memoirs of a Forgotten War, na isang oras din, habang may bayad naman ang Cinemartyrs, na higit dalawang oras naman. P200 ang regular habang P150 ang senior / PWD / student. Naglabas ako ng P150 at ibinayad na sabi ko, hindi regular, kundi pultaym na aktibista. Itatanong daw muna, subalit pumayag na rin at binigyan ako ng tiket.

Bihira akong makapanood ng sine o dokumentaryo hinggil sa Philippine-American War, habang kayrami ng pelikula hinggil kina Gat Jose Rizal, Gat Andres Bonifacio, at iba pang nakibaka laban sa mananakop sa Luzon. Kaya ang panonood ng dalawang pelikulang ito ay di ko na pinakawalan.

6:30 pm, pinapasok na kami para sa Cinemartyrs. Tahimik akong umupo at nanood. Binuksan iyon sa eksena sa isang lugar marahil ay sa Intramuros na kapis pa ang mga bintana. Pinakita ang pagkuha sa isang eksenang pinalabas na sa Memoirs of a Forgotten War na una kong napanood ng hapong iyon. Si Angel Aquino na ang gumanap sa babaeng may hawak na sanggol habang sumugod muna ang maraming kababaihan sa pulutong ng mga sundalong Amerikano, pinagbabaril, hanggang sila'y nangaubos. Lumaban noon ang mga kababaihan para sa dignidad at kalayaan ng bayan laban sa mga mapaniil na mananakop. Napanood habang dalawang araw na lang ay Araw na ng mga Kababaihan.

Pinakita rin ang sitwasyong kausap ng direktor na babae ang tatlong tagasuri para sa NCCA grant. Dapat daw hindi Luzon-centric ang kanyang pelikula kundi pinapunta siya roon sa Mindanao. Kaya nagpasiya siyang pumunta, kasama ang kanyang pangkat, sa Mindanao, partikular sa Patikul, Sulu, kung saan naroon ang Bud Dajo, isang matarik na kabundukan.

Nakausap pa niya ang lider ng mga sundalo, na pinakiusapan niyang sumama na rin sa pelikula. Nakarating ang pangkat sa Bud Dajo at nakausap ang mga elder at residente roon. Sa isang eksena, sinabihan silang bawal daw mag-utos ang babae sa lalaki. Kaya ang ginawa ng direktor ay kinausap ang panganay na anak ng isang elder upang siyang mag-utos sa mga gaganap.

Ayon kay Direk, pag tinapik niya sa balikat ang lalaki, ibig sabihin, magpatuloy na sa pag-arte, o kaya'y tapos na, "cut".

Araw pala ng kasalan ng dalawang Tausug nang maganap ang paglusob at pambobomba ng mga Amerikano sa Bud Dajo. Marami ang namatay sa kanila. Subalit sa pagsasaliksik ko, walang binanggit ang mga reporter na Kano sa nasabing kasalan, at binabanggit lang ay maraming moro ang kanilang kalaban. Buti't ipinakita iyon sa nasabing pelikula, kung ano talaga ang naganap.

Matapos ang eksena, ang babaeng umaktong ikakasal sana ay tila nasapian, at marami ang tumulong sa kanya, pati mga elder. Tatlo pang lalaki ang gayon din ang dinanas, pati na si direk. Hanggang makabalik na ang babae sa kanyang sarili. Sabi niya, "hindi n'yo ba nakikita, nariyan sila."

Nagpapasalamat ang mga katutubomg Tausug dahil naranasan umano nila ang dinanas ng kanilang mga ninuno, bagamat sa pelikula lamang. Matapos ang palabas ay nagkaroon ng panayam sa mga nagsiganap, pati kay Direk. Pagpupugay sa lahat ng gumawa ng mga dokumentaryo at pelikulang iyon!

Pumasok ako ng 4pm, lumabas bandang alas-nuwebe pasado na. Higit limang oras man, nagutom man, subalit talagang sulit pagkat napanood ko ang dalawang makasaysayang palabas na ito. Sadya akong nappapasalamat at nagpupugay.

DALAWANG SINE HINGGIL SA FIL-AM WAR

dalawang makasaysayang sine

ang aking pinanood kagabi

sadyang yumanig sa aking diwà

ang anibersaryo ng gunitâ

nang nanood sa U.P. Film Center

patungkol sa Bud Dajo massacre

kasabay ng petsang Marso Anim

ang isang kabanatang malagim

sineng Memoirs of a Forgotten War

pati ang Cinemartyrs, nilahad

sa dalawang pelikulang iyon

gunita't historya ng kahapon

kayraming babae ang namatay

Katipunerang lumabang tunay

sa mga sumakop at sumiil

sa bayang nais nilang makitil

dalawang sineng sadyang kaiba

na Fil-Am War ang tinalakay na

pagpupugay sa kanilang lahat

sa sine't temang sadyang kaybigat

03.07.2026

Ang tugmaan sa tula kong "Pluma't Kwaderno"

ANG TUGMAAN SA TULÂ KONG "PLUMA'T KWADERNO"

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sinubukan kong kumathâ ng tulang may iba't ibang tugmaan. Magkatugmâ ang dalawang magkakasunod na taludtod sa loob ng apat na saknong.

Inihalimbawà ko ang taludturan sa Shakespearean (English) sonnet at sa Petrarchan (Italian) sonnet. Sa Shakespearean ay may tugmaang A-B-A-B, C-D-C-D, E-F-E-F, at G-G, habang sa Petrarchan sonnet naman ay may tugmaang A-B-B-A, A-B-B-A, C-D-E, C-D-E.

Ang dalawang nabanggit ay soneto, o tulang may tugma't sukat at labing-apat na taludtod. Ang aking kinatha'y may labing-anim na taludtod sa apat na saknong.

Ang ginawà kong tugmaan sa tulang "Pluma't kwaderno" ay: A-A-B-B, C-C-D-D, E-E-F-F, at G-G-H-H. Narito ang nasabing tula:

PLUMA'T KWADERNO

palagi akong may dalang

pluma't kwaderno sa bulsa

at sa bag, lalo na't handang

magsulat ang mangangathâ

sa dadaluhan kong pulong

ay ilalabas na iyon

susulat ng katitikan

o mga napag-usapan

at sa paghabi ng kwento

at tulâ, handang totoo

itatala'y nasa isip

upang di iyon mawaglit

dinanas ng aping uri

dahil sa trapong kadiri

sa akda'y pinagbubuti

upang sa bayan magsilbi

Sa unang saknong, ang tugmaan ay A-A-B-B, magkatugmâ ang "dala" at "bulsa, habang magkatugmâ naman ang "handâ" at "mangangathâ". Pansinin, ang huling pantig ng "dala" at "handâ" ay may hulaping "ng". Hindi magkatugmâ ang "dalang" at "handang" na ginamit sa nasabing tulâ dahil hindi kasama sa huling pantig na "la" at "dâ" ang hulaping "ng" sa tugmaan.

Kayâ ang tugmaan ay hindi A-A-A-A kahit kapwa titik "a" ang dulo ng mga salitâ, kundi A-A-B-B dahil ang "dala" at "bulsa" ay walang impit sa dulo ng salitâ, habang ang "handâ" at "mangangathâ" ay may impit. Sa ating katutubong panulaan, hindi magkatugmâ ang salitang may impit at walang impit kahit pareho ang dulong titik, tulad ng "dugô" at "berdugo" ay hindi magkatugmâ.

Sa ikalawang saknong, ang tugmaang C-C-D-D. ay halatâ agad at madaling makita. Ang "pulong" at "iyon" ay magkatugmâ, at kapwa "an" ang dulo ng "katitikan" at "napag-usapan".

Sa ikatlong saknong, sa tugmaang E-E-F-F, ang "kwento" at "totoo" ay magkatugmâ. Ang "isip" at "mawaglit" kahit magkaiba ng dulong pantig na "ip" at "it" ay magkatugmâ, batay sa batas sa katutubong panulaan, na ang katinig na malakas na "B, K, D, G, P, S, T" ay magkatugmâ, habang magkatugmâ naman ang "L, M, N, NG, R, W, Y" na pawang katinig na mahina. Kayâ ang "balag" at "balam" ay hindi magkatugmâ, habang ang "bakas" at "bakat" ay magkatugmâ.

Sa ikaapat na saknong, ang tugmaan ay G-G-H-H, bagamat lahat ng salita ay nagtatapos sa titik "i". Ang salitang "uri" at "kadiri" ay magkatugmâ, at kapwa may impit, habang magkatugmâ rin ang walang impit na salitang "pinagbubuti" at "magsilbi". Hindi magkatugmâ  ang "kadiri" at "magsilbi".

03.03.2026